Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
Συνέντευξη στη Μάρθα Λεκκάκου
Πόσο έχει αλλάξει στην πράξη το ΕΣΥ με τη στροφή προς την πρόληψη; Ποια είναι τα απτά αποτελέσματα των δωρεάν προληπτικών εξετάσεων για εκατομμύρια πολίτες; Μπορεί η έγκαιρη διάγνωση να μειώσει ουσιαστικά τις ανισότητες στην υγεία; Και πώς διασφαλίζεται ότι η πρόληψη φτάνει σε κάθε γωνιά της χώρας, από τα μεγάλα αστικά κέντρα έως τις πιο απομακρυσμένες περιοχές;
Σε αυτά τα ερωτήματα απαντά η Αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη στην Today Press, παρουσιάζοντας τα μετρήσιμα αποτελέσματα και τον σχεδιασμό της πολιτικής πρόληψης.
– Έχετε επανειλημμένα δηλώσει ότι «μετατοπίζεται το βάρος του ΕΣΥ από τη θεραπεία στην πρόληψη». Με ποια μετρήσιμα αποτελέσματα μπορείτε σήμερα να τεκμηριώσετε ότι αυτή η στρατηγική αποδίδει;
Επί δεκαετίες το σύστημα υγείας στη χώρα μας ήταν νοσοκομειοκεντρικό και λειτουργούσε αφού εμφανιζόταν η νόσος. Η Πολιτεία, δηλαδή, επένδυε κυρίως στη θεραπεία και λιγότερο στο να ενημερώνουμε και να προφυλάσσουμε τον πολίτη για να μην αρρωστήσει.
Αυτή η εικόνα πλέον έχει αλλάξει. Μέσω μιας στοχευμένης στρατηγικής και συγκεκριμένων πρωτοβουλιών για τη δημόσια υγεία, έχουμε καταφέρει να μετατοπίσουμε το βάρος του ΕΣΥ από τη θεραπεία στην πρόληψη.
Η πρόληψη δεν αποτελεί ένα σύνθημα, αλλά μετρήσιμη πολιτική. Για πρώτη φορά στη χώρα μας υλοποιούνται οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, με τους πολίτες να έχουν κυριολεκτικά αγκαλιάσει αυτή την προσπάθεια.
Ήδη, περισσότεροι από 5,4 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν πραγματοποιήσει μια σειρά δωρεάν προληπτικών εξετάσεων για τον καρκίνο του μαστού, του τραχήλου της μήτρας, του παχέος εντέρου και των καρδιαγγειακών νοσημάτων, μέσω του Εθνικού Προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», σηματοδοτώντας έτσι μια βαθιά αλλαγή κουλτούρας στην υγεία του κάθε ατόμου, με την πρόληψη να γίνεται μέρος της καθημερινότητας όλων.
Το γεγονός ότι περισσότεροι από 200.000 πολίτες, μέσω των προληπτικών εξετάσεων, έχουν εντοπίσει έγκαιρα κάποιο σύμπτωμα και έχουν λάβει την απαραίτητη ιατρική φροντίδα, αποτελεί μια μεγάλη κατάκτηση, επιβεβαιώνοντας ότι η πρώιμη διάγνωση επιτρέπει στο ΕΣΥ να μετασχηματίζεται σταδιακά από ένα σύστημα διαχείρισης της ασθένειας, σε ένα σύστημα πρόληψης και προστασίας της υγείας.
Παράλληλα, επιτρέψτε μου να αναφερθώ και στην πρόσφατη έρευνα του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και του Ινστιτούτου Πολιτικής Υγείας, που αναδεικνύει τη θετική στάση της κοινωνίας απέναντι στις προληπτικές εξετάσεις. Είναι εντυπωσιακό ότι σχεδόν το 90% του πληθυσμού αξιολογεί το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», όχι μόνο ως απαραίτητο και ωφέλιμο, αλλά και ως μια από σπουδαιότερες υγειονομικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στην Ελλάδα.
– Τα προγράμματα προληπτικών εξετάσεων (μαστογραφίες, καρδιαγγειακός έλεγχος, screening καρκίνου) παρουσιάστηκαν ως τομή. Ποια είναι η πραγματική συμμετοχή των πολιτών και πώς αντιμετωπίζετε τα κοινωνικά και γεωγραφικά χάσματα πρόσβασης;
Τα προγράμματα πρόληψης αποτελούν τομή όχι μόνο γιατί υλοποιούνται σε εθνική κλίμακα, αλλά διότι για πρώτη φορά σχεδιάστηκαν ώστε να φτάσουν προς όσους μέχρι σήμερα βίωναν τον αποκλεισμό. Η συμμετοχή αφορά ανθρώπους που δεν είχαν κάνει ποτέ κάποιον προληπτικό έλεγχο, ή είχαν να κάνουν εξετάσεις για χρόνια.
Πλέον έχουμε μετρήσιμα αποτελέσματα, που αποδεικνύουν ότι υλοποιούμε μία ενεργητική πολιτική, όπου η ελληνική Πολιτεία – για πρώτη φορά – λέει έμμεσα σε κάθε άνθρωπο «είμαι εδώ, δίπλα σου, σε βλέπω και σε στηρίζω».
Εάν θέλετε να μιλήσουμε με αριθμούς, συγκεκριμένα, για τα επιμέρους προγράμματα: στο screening για τον καρκίνο του μαστού έχουν πραγματοποιηθεί πάνω από 1 εκατομμύριο ψηφιακές μαστογραφίες, με 60.000 γυναίκες να έχουν εντοπίσει έγκαιρα ευρήματα. Στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας έχουν διενεργηθεί περισσότερες από 760.000 εξετάσεις (Pap Test, HPV DNA Test και γυναικολογικές εξετάσεις), με σχεδόν 19.000 παραπομπές για περαιτέρω διερεύνηση. Στον καρκίνο του παχέος εντέρου, οι περίπου 950.000 αυτοδιαγνωστικοί έλεγχοι και οι πάνω από 40.000 κολονοσκοπήσεις με άνω των 18.000 βιοψιών, εξασφαλίζουν έγκαιρη διάγνωση πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Παράλληλα, μέχρι στιγμής, έχουμε ξεπεράσει τις 3 εκατομμύρια εξετάσεις για τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, υπενθυμίζοντας ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η πρώτη αιτία θανάτου στη χώρα μας και στην Ευρώπη.
Σε όλα τα παραπάνω, ήρθαν να προστεθούν και τα δύο νέα προγράμματα που αφορούν: στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας ενηλίκων, με σχεδόν 40.000 ωφελούμενους πολίτες να λαμβάνουν δωρεάν καινοτόμα φάρμακα για τη νοσογόνο παχυσαρκία, ιατρική και διατροφική υποστήριξη. Ταυτόχρονα, έχει ξεκινήσει να «τρέχει» και το πρόγραμμα πρόληψης για τη νεφρική δυσλειτουργία, όπου περισσότεροι από 1,8 εκατομμύρια πολίτες – άτομα με κάποιο καρδιαγγειακό πρόβλημα ή με σακχαρώδη διαβήτη – που έχουν αυξημένες πιθανότητες για νεφρική ανεπάρκεια, έχουν παραπεμφθεί για περαιτέρω προληπτικές εξετάσεις.
Τα κοινωνικά και γεωγραφικά χάσματα αντιμετωπίζονται με πολιτικές πρόληψης που είναι δωρεάν, προσβάσιμες για όλους, με καθοδήγηση από το σύστημα υγείας, χωρίς ταλαιπωρία και αναμονή. Για όλους τους πολίτες, σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, σε απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές.
Στόχος μας είναι η πρόληψη να μην εξαρτάται από το εισόδημα ή τον τόπο κατοικίας, αλλά να γίνει καθολικό δικαίωμα.
– Ποιος είναι ο σχεδιασμός για τη διασύνδεση των προγραμμάτων πρόληψης με τον προσωπικό γιατρό και τις δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ώστε να υπάρχει συνέχεια στη φροντίδα;
Η πρόληψη δεν τελειώνει στην εξέταση. Ο στόχος μας είναι η συνέχεια στη φροντίδα. Τα αποτελέσματα των προληπτικών ελέγχων συνδέονται με τον προσωπικό γιατρό που λειτουργεί ως πλοηγός του ασθενούς στο ΕΣΥ και τις δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ώστε ο πολίτης να έχει καθοδήγηση, παρακολούθηση και, όπου χρειάζεται, έγκαιρη παραπομπή.
Σήμερα, μέσω των Κινητών Ομάδων Υγείας, καταφέραμε να πηγαίνει ο γιατρός στην πόρτα του πολίτη, χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση, μειώνοντας τις ανισότητες και διασφαλίζοντας ισότιμη πρόσβαση στην πρόληψη, τη φροντίδα και την υγεία, εκεί που πραγματικά χρειάζεται.
Επιπρόσθετα, τα Κέντρα Υγείας ενισχύουν αυτή τη σύνδεση, προσφέροντας επανέλεγχο, συμβουλευτική και παρακολούθηση χρόνιων καταστάσεων. Επίσης, τα ψηφιακά εργαλεία εντάσσουν τα αποτελέσματα στον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας, δημιουργώντας μια διαδρομή φροντίδας που ξεκινά από την πρόληψη και συνεχίζεται με παρέμβαση όπου κριθεί αναγκαίο.
Χτίζουμε σταδιακά ένα σύστημα υγείας όπου η πρόληψη, η πρωτοβάθμια φροντίδα και η θεραπεία λειτουργούν ως ενιαία «αλυσίδα» και όχι ως αποσπασματικές πολιτικές.
– Έχετε δώσει έμφαση στις ευάλωτες ομάδες. Ποια είναι τα στοχευμένα μέτρα για πληθυσμούς που παραμένουν εκτός πρόληψης, όπως οι κάτοικοι απομακρυσμένων περιοχών ή οι οικονομικά ασθενέστεροι;
Οι ανισότητες στην υγεία συνιστούν ένα βαθύ κοινωνικό πρόβλημα και, ταυτόχρονα, μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια πολιτική. Γι’ αυτό και οι παρεμβάσεις που υλοποιούμε, μεταξύ άλλων, επικεντρώνονται συστηματικά σε πολίτες που, μέχρι πριν από μερικά χρόνια, αντιμετώπιζαν ουσιαστικά εμπόδια στην πρόσβασή τους στις υπηρεσίες υγείας.
Η πλήρης και δωρεάν πρόσβαση στις προληπτικές υπηρεσίες δεν αποτελεί πλέον τροχοπέδη, ιδίως για τους οικονομικά ασθενέστερους συμπολίτες μας, ασφαλισμένους και ανασφάλιστους. Παράλληλα, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στη γεωγραφική εγγύτητα. Μέσα από ένα διευρυμένο δίκτυο συνεργασιών, την ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και τη λειτουργία των Κινητών Ομάδων Υγείας, οι υπηρεσίες πρόληψης φτάνουν σε νησιωτικές, ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές της χώρας.
Θέλω να σταθώ ιδιαίτερα στον ρόλο των Κινητών Ομάδων Υγείας, καθώς οι ΚΟΜΥ προσφέρουν δωρεάν και κατ’ οίκον υπηρεσίες υγείας σε ολόκληρη τη χώρα, ενισχύοντας ουσιαστικά την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Από τη Θράκη και τον Έβρο έως την Κρήτη, οι Κινητές Ομάδες Υγείας φτάνουν σήμερα ακόμα και σε γειτονιές των μεγάλων αστικών κέντρων. Στο Αιγάλεω, στο Περιστέρι και στο Καματερό, σε λαϊκές περιοχές όπου καταγράφονται αυξημένες υγειονομικές και κοινωνικές ανάγκες, στηρίζοντας νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και διασφαλίζοντας στην πράξη την ισότιμη πρόσβαση όλων στις υπηρεσίες υγείας.
Επιτρέψτε μου να αναφερθώ σε περιστατικά ασθενών που συνάντησα, συνοδεύοντας τις Κινητές Ομάδες Υγείας, προκειμένου να γίνει κατανοητή η ανεκτίμητη συμβολή των ΚΟΜΥ. Σε ακριτικό χωριό του Έβρου, μια γυναίκα που όταν τη γνώρισα πρώτη φορά ήταν καθηλωμένη, με επιβαρυμένη υγεία και ουσιαστικά χωρίς ελπίδα· χάρη στη συστηματική φροντίδα και παρέμβαση των Κινητών Ομάδων Υγείας βρήκε το κουράγιο να χειρουργηθεί, να σταθεί ξανά στα πόδια της και να διεκδικήσει τη ζωή της. Παρόμοια κρίσιμα περιστατικά βίωσα και σε γειτονιές της Δυτικής Αθήνας, όπου οι Κινητές Ομάδες Υγείας εντόπισαν εγκαίρως ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα υγείας και – μέσω της άμεσης κινητοποίησης του ΕΚΑΒ – διακομίστηκαν σε νοσοκομεία του ΕΣΥ, σώζοντας κυριολεκτικά τη ζωή τους. Αυτές οι παρεμβάσεις δείχνουν στην πράξη ότι πλέον, μέσα από στοχευμένες δράσεις και ενέργειες, ως Πολιτεία, πηγαίνουμε στους πιο ευάλωτους – σε απομακρυσμένες περιοχές και οικονομικά ασθενέστερους πληθυσμούς – όπως οφείλουμε να πράττουμε.
Ο στόχος μας είναι ξεκάθαρος: η πρόληψη και η απρόσκοπτη πρόσβαση όλων των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας να αποτελούν εργαλείο κοινωνικής συνοχής. Όσο πιο έγκαιρα φτάνουμε και στηρίζουμε τους συμπολίτες μας που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη, τόσο πιο ουσιαστικό και διαρκές είναι το αποτύπωμα της πολιτικής μας.
– Έχετε αναφερθεί επανειλημμένα για τη Δυτική Αθήνα, μια περιοχή με αυξημένες ανάγκες, εκεί όπου θα είστε υποψήφια βουλευτής στις επόμενες εκλογές. Ως αναπληρώτρια Υπουργός Υγείας, ποια είναι τα βασικά προβλήματα που έχετε εντοπίσει σε ό,τι αφορά στις δομές υγείας και ποιες παρεμβάσεις και πρωτοβουλίες προγραμματίζετε;
Η Δυτική Αθήνα είναι μια περιοχή με έντονες κοινωνικές ανισότητες και συσσωρευμένες υγειονομικές ανάγκες. Σε δήμους, αλλά και γειτονιές, όπως το Αιγάλεω, η Αγία Βαρβάρα, οι Άγιοι Ανάργυροι, το Καματερό και το Χαϊδάρι, πολλοί συμπολίτες μας έμεναν εκτός πρόληψης και χωρίς ουσιαστική πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας.
Πλέον, μέρα με τη μέρα, αυτή η εικόνα αντιστρέφεται και ο πολίτης αισθάνεται το κράτος δίπλα του, στην καθημερινότητά του και με έμπρακτη στήριξη και λύσεις που αγγίζουν την πραγματική του ζωή.
Για να αποκτήσει, ωστόσο, αυτή η αλλαγή ένα μόνιμο και βαθύ κοινωνικό αποτύπωμα, η Δυτική Αθήνα ενισχύεται με νέες δομές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας. Έχουμε ήδη δρομολογήσει τη δημιουργία του Πανεπιστημιακού Κέντρου Υγείας στο Ίλιον, του Πολυδύναμου Περιφερειακού Ιατρείου στην Πετρούπολη, καθώς και την ίδρυση του Πρότυπου Κέντρου Αριστείας για την Άνοια στα όρια των Δήμων Περιστερίου και Πετρούπολης. Το Κέντρο αυτό θα προσφέρει ολοκληρωμένες και δωρεάν υπηρεσίες πρόληψης, θεραπείας και φιλοξενίας για τους ανθρώπους με άνοια, περιλαμβάνοντας Κέντρο Ημέρας, Ιατρείο Πρόληψης, Κέντρο Εκπαίδευσης και Τομέα Έρευνας, στηρίζοντας έμπρακτα τόσο τους ασθενείς όσο και τις οικογένειές τους.
Παράλληλα, προχωράμε στη διαρκή ενίσχυση όλων των Κέντρων Υγείας του Δυτικού Τομέα Αθηνών με ιατρικό, νοσηλευτικό και λοιπό προσωπικό, καλύπτοντας πραγματικές και αυξανόμενες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Ήδη, τα δύο τελευταία χρόνια έχουμε μεριμνήσει για το μόνιμο διορισμό 26 ιατρών διαφορών ειδικοτήτων και 21 επικουρικών ιατρών στα δύο Κέντρα Υγείας Περιστερίου, στα Κέντρα Υγείας Αιγάλεω, Ιλίου, Χαϊδαρίου, Αγίων Αναργύρων, Αγίου Ιερόθεου, καθώς και στο Πολυδύναμο Περιφερειακό Ιατρείο Πετρούπολης. Ταυτόχρονα, βρίσκεται εν εξελίξει η περαιτέρω ενίσχυσή τους με μόνιμο και επικουρικό νοσηλευτικό και λοιπό προσωπικό. Εντός του 2026 θα υπάρξει νέα, πρόσθετη ενίσχυση των συγκεκριμένων δομών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας – που καλύπτουν ένα μεγάλο πληθυσμιακά κομμάτι στα δυτικά της Αττικής – με μόνιμο και επικουρικό ανθρώπινο δυναμικό, καθώς προχωρούν οι σχετικοί διαγωνισμοί και οι διαδικασίες προσλήψεων.
Όλες αυτές οι παρεμβάσεις συγκροτούν ένα ισχυρό δίκτυο φροντίδας, με στόχο να μη μείνει κανένας άνθρωπος μόνος του και κανένας πολίτης αποκλεισμένος από τις υπηρεσίες υγείας που δικαιούται. Ταυτόχρονα, όμως, οι ανάγκες της Δυτικής Αθήνας δεν περιορίζονται μόνο στις δομές υγείας, αλλά αφορούν και κρίσιμες υποδομές, που συνδέονται με το κυκλοφοριακό, την αντιπλημμυρική θωράκιση των πόλεων και τη συνολική αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος.
– Μετά τα πρόσφατα περιστατικά κλιμακούμενης έντασης και δη την επίθεση που δέχτηκε ο Υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, έξω από το Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας, πώς σχολιάζετε την όξυνση του κλίματος γύρω από το ΕΣΥ; Υπάρχει πολιτική ευθύνη για την ένταση που καταγράφεται;
Τα επεισόδια στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Νίκαιας, κατά την επίσκεψη του Υπουργού Υγείας, είναι απολύτως καταδικαστέα και προκλήθηκαν από μία μικρή μειοψηφία που δεν εκπροσωπεί το σύνολο των υγειονομικών. Η βία και οι τραμπουκισμοί δεν έχουν καμία θέση στη δημόσια ζωή και δεν μπορούν να δικαιολογηθούν από καμία πολιτική διαφωνία.
Η υπεράσπιση της δημοκρατίας σημαίνει απερίφραστη καταδίκη της βίας, χωρίς «ναι μεν αλλά» και εδώ, δυστυχώς, φαίνεται πως υπάρχει ένα μέρος της αντιπολίτευσης που θεωρεί τη βία καλή όταν την υφίσταται ο αντίπαλος.
Η υγεία των πολιτών είναι υπέρτατο δημόσιο αγαθό, δεν επιτρέπεται να αποτελεί παιχνίδι μικροπολιτικής αντιπαράθεσης και απαιτεί συνεννόηση που θα έπρεπε να υπερβαίνει τις στενές κομματικές γραμμές. Όταν μιλάμε για λιγότερους πρόωρους θανάτους, για καλύτερη ποιότητα ζωής και για ένα ΕΣΥ που προλαμβάνει, ο κοινός τόπος πρέπει να είναι προφανής.
Η ευθύνη μας, ως κυβέρνηση, είναι να διασφαλίζουμε ότι τέτοιες εντάσεις δεν εκτροχιάζουν την προσπάθεια αναβάθμισης του ΕΣΥ, τη στήριξη των επαγγελματιών υγείας και, εν τέλει, να απαντάμε με πολιτικές που βελτιώνουν την καθημερινότητα των πολιτών.
