Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
του Δημήτρη Θεοφάνους
Managing Director | eTURN | eTransformation Consulting
Για τις νεότερες γενιές στην Ελλάδα, το ερώτημα «να γίνω στέλεχος ή να κάνω κάτι δικό μου;» δεν είναι θεωρητικό. Είναι υπαρξιακό και πρακτικό μαζί. Δεν αφορά μόνο φιλοδοξίες, αλλά ασφάλεια, αντοχές και ρεαλισμό. Σε μια αγορά που έχει περάσει κρίσεις, πανδημία και παρατεταμένη αβεβαιότητα, οι επιλογές δεν είναι πια αυτονόητες.
Για χρόνια, η επιχειρηματικότητα παρουσιαζόταν ως μονόδρομος αυτοπραγμάτωσης. «Δικό σου αφεντικό», «ελευθερία», «κλίμακα». Από την άλλη, ο ρόλος του στελέχους αντιμετωπιζόταν συχνά ως ενδιάμεσο στάδιο ή ως συμβιβασμός. Σήμερα όμως, αυτή η αφήγηση δεν στέκει όπως παλιά.
Οι νέοι επαγγελματίες μπαίνουν στην αγορά πιο επιφυλακτικοί. Έχουν δει από κοντά τι σημαίνει επιχειρηματικό ρίσκο χωρίς δίχτυ ασφαλείας. Έχουν ζήσει περιπτώσεις όπου το «κάτι δικό μου» μεταφράστηκε σε χρόνια πίεσης, χαμηλό εισόδημα και προσωπικό κόστος. Δεν απορρίπτουν την επιχειρηματικότητα· απλώς δεν την εξιδανικεύουν.
Ταυτόχρονα, ο ρόλος του στελέχους έχει αλλάξει ουσιαστικά. Σε πολλούς οργανισμούς, τα στελέχη καλούνται να λειτουργήσουν με επιχειρηματική λογική: να διαχειριστούν budgets, ομάδες, αποτελέσματα και ευθύνη. Δεν είναι πλέον ρόλοι εκτέλεσης, αλλά ρόλοι κρίσης και λήψης αποφάσεων. Για αρκετούς νέους, αυτό αποτελεί μια πιο ελεγχόμενη διαδρομή μάθησης πριν από οποιαδήποτε επιχειρηματική απόπειρα.
Από την άλλη πλευρά, η επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα παραμένει απαιτητική. Φορολογία, γραφειοκρατία, περιορισμένη χρηματοδότηση και χαμηλή προβλεψιμότητα δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για λάθη. Για έναν νέο άνθρωπο χωρίς κεφάλαιο, εμπειρία ή δίκτυο, το ρίσκο είναι δυσανάλογο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν ευκαιρίες. Σημαίνει όμως ότι το «ξεκινάω κάτι δικό μου» χρειάζεται πολύ περισσότερη προετοιμασία από ό,τι συχνά παρουσιάζεται.
Έτσι, όλο και περισσότεροι νέοι κάνουν μια πιο συνειδητή επιλογή: να ξεκινήσουν ως στελέχη, να αποκτήσουν εμπειρία, να καταλάβουν πώς λειτουργεί πραγματικά μια επιχείρηση και μετά ίσως να επιχειρήσουν. Όχι από φόβο, αλλά από στρατηγική σκέψη. Γιατί η εμπειρία δεν είναι καθυστέρηση, είναι επιτάχυνση όταν έρθει η ώρα.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η αγορά αντιμετωπίζει αυτές τις επιλογές ιδεολογικά. Όταν η επιχειρηματικότητα παρουσιάζεται ως «ανώτερη» επιλογή ή όταν ο ρόλος του στελέχους υποτιμάται ως έλλειψη τόλμης. Η πραγματικότητα είναι ότι και οι δύο διαδρομές μπορούν να είναι δημιουργικές ή αδιέξοδες, ανάλογα με το πώς και το πότε επιλέγονται.
Ένα ακόμα στοιχείο που επηρεάζει τις αποφάσεις των νέων είναι η έλλειψη καθαρών προτύπων. Δεν υπάρχουν αρκετές συζητήσεις για αποτυχημένες επιχειρηματικές προσπάθειες ή για στελέχη που δημιούργησαν μεγάλη αξία χωρίς να γίνουν ποτέ επιχειρηματίες. Η αγορά προβάλλει συχνά μόνο τα άκρα, αφήνοντας εκτός τη μεσαία, ρεαλιστική διαδρομή.
Ίσως, λοιπόν, το πιο υγιές μήνυμα προς τους νέους δεν είναι «διάλεξε πλευρά», αλλά «διάλεξε στάδιο». Υπάρχουν περίοδοι που το να είσαι στέλεχος είναι η καλύτερη σχολή επιχειρηματικότητας. Και υπάρχουν περίοδοι που το να επιχειρήσεις έχει νόημα, γιατί έχεις αποκτήσει γνώση, αντοχή και κρίση.
Στη σημερινή Ελλάδα, η πραγματική πρόκληση για τους νέους δεν είναι να αποφασίσουν αν θα γίνουν επιχειρηματίες ή στελέχη. Είναι να πάρουν αποφάσεις με επίγνωση και όχι με μύθους. Γιατί τελικά, η αγορά δεν ανταμείβει τις ταμπέλες. Ανταμείβει όσους ξέρουν πότε να ρισκάρουν και πότε να μάθουν.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ώριμο δίλημμα της εποχής μας.
