Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Today Press
της Ολυμπίας Νικολοπούλου, Δικηγόρου
Στον χώρο της εργασίας, ο κίνδυνος δεν προέρχεται πάντα από τη σωματική βία ή την οικονομική εκμετάλλευση. Συχνά είναι κάτι πολύ πιο ύπουλο και αόρατο: η ηθική παρενόχληση, γνωστή ως mobbing. Μια μορφή ψυχολογικής βίας που δεν φωνάζει, δεν φαίνεται, αλλά ισοπεδώνει την αξιοπρέπεια και την ψυχική ισορροπία των ανθρώπων.
Ο αργός πόλεμος της καθημερινότητας
Το mobbing δεν εκδηλώνεται με φανερή επιθετικότητα, αλλά με μικρές, επαναλαμβανόμενες πράξεις που δηλητηριάζουν τη συνεργασία και την αυτοπεποίθηση. Οι πιο συνηθισμένες είναι οι εξής: παραλείψεις από συναντήσεις, ειρωνείες, υπαινιγμοί, αδικαιολόγητες αξιολογήσεις, απομόνωση από την ομάδα.
Όλα αυτά δημιουργούν ένα περιβάλλον φόβου και αβεβαιότητας. Ο εργαζόμενος αρχίζει να αμφισβητεί τον εαυτό του, να νιώθει ανεπαρκής και φυσικά να σιωπά.
Πίσω από το φαινόμενο αυτό κρύβεται έλλειμμα σεβασμού και ανθρωπιάς ενώ η εργασία, που θα έπρεπε να είναι χώρος δημιουργίας, μετατρέπεται σε χώρο επιβίωσης. Έτσι χάνονται οι αξίες του σεβασμού και της συνεργασίας και αυτό σαν αποτέλεσμα προκαλεί, εκτός όλων των άλλων και την παραγωγική απώλεια.
Τι προβλέπει ο νόμος
Αν και στην Ελλάδα ο όρος mobbing δεν αναφέρεται ρητά σε κάποιον νόμο, το φαινόμενο καλύπτεται από την ευρύτερη υποχρέωση προστασίας της αξιοπρέπειας του εργαζομένου.
Ο Νόμος 4808/2021, που ενσωμάτωσε τη Σύμβαση 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, υποχρεώνει όλους τους εργοδότες να εξασφαλίζουν ένα περιβάλλον χωρίς βία και παρενόχληση.
Με απλά λόγια, ο εργοδότης δεν πρέπει απλώς να μην παρενοχλεί αλλά· οφείλει να προστατεύει ενεργά όσους εργάζονται κοντά του. Αυτό σημαίνει ότι κάθε επιχείρηση έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει ένα περιβάλλον χωρίς βία και παρενόχληση.
Ωστόσο το κράτος, μέσω του Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ), μπορεί να παρέμβει, ενώ ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να αναφέρει το περιστατικό και να ζητήσει αποζημίωση για ηθική βλάβη.
Πίσω όμως από το νομικό πλαίσιο, το βασικό ζητούμενο είναι η κουλτούρα σεβασμού μέσα στον εργασιακό χώρο.
Ο ηθικός κίνδυνος
Το mobbing δεν είναι απλώς παράνομο· είναι ανήθικο. Είναι η στιγμή που η εξουσία παύει να είναι ευθύνη και γίνεται μέσο επιβολής. Είναι η στιγμή που η σιωπή νομιμοποιεί τη βία.
Ο ηθικός κίνδυνος δεν είναι μόνο το προφανές, ότι δηλαδή κάποιος θα πληγωθεί αλλά ότι όλοι θα συνηθίσουν τη βία και την υποτίμηση της αξιοπρέπειας. Συνεπώς η ειρωνεία, ο φόβος και η αποξένωση θα θεωρηθούν “φυσιολογικά”. Και τότε, ένας χώρος εργασίας παύει να είναι κοινότητα· και μετατρέπεται σε πεδίο επιβίωσης.
Πώς το αναγνωρίζουμε
Σημάδια που δείχνουν ότι κάποιος υφίσταται mobbing:
- Νιώθει συνεχές άγχος ή φόβο στη δουλειά.
- Υποτιμάται δημόσια ή αγνοείται συστηματικά.
- Του αφαιρούνται αρμοδιότητες χωρίς λόγο.
- Απομονώνεται κοινωνικά ή επαγγελματικά.
- Επιστρέφει σπίτι εξαντλημένος, χωρίς να έχει προκαλέσει κάτι στην εργασία του.
Το πρώτο βήμα είναι η αναγνώριση. Το δεύτερο, η αντίδραση, ξεκινώντας με διάλογο, αναφορά ή, αν χρειαστεί, νομική δράση με κάθε νόμιμο μέσο.
Πέρα από τον νόμο: μια υπόθεση αξιών
Το mobbing είναι τελικά ζήτημα παιδείας. Καμία νομική διάταξη δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ενσυναίσθηση και τον σεβασμό. Οι ηγέτες που εμπνέουν, δεν ταπεινώνουν· ενώ οι συνάδελφοι που στηρίζουν, δεν κρίνουν. Η αληθινή ισχύς σε μια ομάδα δεν μετριέται από τον φόβο που προκαλείται αλλά από την ασφάλεια που προσφέρεται.
Συμπέρασμα
Το mobbing είναι η σιωπηλή βία της σύγχρονης εργασίας. Δεν είναι απλά ένα εργασιακό πρόβλημα αλλά ζήτημα αξιών. Δεν αφήνει μελανιές, αλλά αφήνει τραύματα και για αυτό η αντιμετώπισή του δεν είναι μόνο νομική υποχρέωση αλλά επιβεβλημένη ηθική ευθύνη. Γιατί σε κάθε εργασιακό περιβάλλον ο φόβος δεν είναι μέθοδος διοίκησης αλλά απόδειξη αδυναμίας. Τελικά καμία επιχείρηση δεν ευημερεί όταν οι άνθρωποί της υποφέρουν.
