Το 5ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία ξεκινά υπό το βάρος της πιο βαθιάς κρίσης στην ιστορία του κόμματος. Οι εξελίξεις θυμίζουν περισσότερο διαδικασία λήξης, παρά ανασυγκρότησης. Η μαζική αποχώρηση στελεχών από τον χώρο της Προοδευτικής Συμμαχίας, οι έντονες εσωκομματικές αντιπαραθέσεις και η πλήρης ασάφεια ως προς την πολιτική κατεύθυνση του κόμματος συγκροτούν ένα σκηνικό αποδόμησης, που δύσκολα πλέον καλύπτεται πίσω από συνθήματα περί «νέου ξεκινήματος».
Αν και ο Αλέξης Τσίπρας φρόντισε να διατηρήσει την απόσταση του, τόσο φυσική όσο και πολιτική, η παρουσία του στην έναρξη του Συνεδρίου φορτίζει το ήδη τεταμένο κλίμα με έναν ισχυρό συμβολισμό: η παλαιά εποχή δεν έχει ακόμη τελειώσει, αλλά η νέα δεν έχει αρχίσει. Η «δημιουργική ασάφεια» του πρώην Πρωθυπουργού, που υπήρξε στρατηγικό εργαλείο διακυβέρνησης, μοιάζει τώρα με αποφυγή ανάληψης ευθύνης σε ένα εσωκομματικό πεδίο που φλέγεται.
Το κύμα παραιτήσεων – με στελέχη που στήριξαν καθοριστικά τη διεύρυνση του κόμματος το 2019 – υπογραμμίζει ένα γεγονός: το εγχείρημα της Προοδευτικής Συμμαχίας ήταν περισσότερο τακτικός ελιγμός παρά στρατηγική σύνθεση. Τα αποχωρούντα στελέχη δεν αμφισβητούν την ανάγκη ενός αριστερού προοδευτικού πόλου· αμφισβητούν όμως ότι ο σημερινός ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ μπορεί να τον εκφράσει.
Την ίδια ώρα, η σύγκρουση μεταξύ «Φαμελλιστών» και «Πολακιστών» δεν είναι μια απλή διαμάχη τάσεων. Πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για τον ρόλο της Αριστεράς στην εποχή της πολιτικής κρίσης: ο μεν πρώτος επιχειρεί να διασώσει τον θεσμικό ρόλο ενός κόμματος εξουσίας, ο δε δεύτερος επιδιώκει μια αντισυστημική επανατοποθέτηση, πολλές φορές χωρίς σαφή στρατηγική και με έντονη προσωποπαγή έκφραση.
Το Συνέδριο αυτό δεν φαίνεται ικανό να προσφέρει ούτε σαφή απάντηση στην κρίση ούτε προοπτική ενότητας. Αντίθετα, ενισχύει την εντύπωση ότι η «μεγάλη έξοδος» έχει ήδη ξεκινήσει – όχι μόνο σε επίπεδο προσώπων, αλλά και σε επίπεδο κοινωνικής αναφοράς.
Η δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα, ενδεχομένως από τον ίδιο τον Αλέξη Τσίπρα, αποτελεί πλέον κυρίαρχο θέμα στις πολιτικές συζητήσεις. Το ερώτημα δεν είναι αν θα γίνει, αλλά πότε και με ποιους όρους. Η πολιτική φθορά του ΣΥΡΙΖΑ ΠΣ, όπως συγκροτήθηκε μετά το 2015, μοιάζει μη αναστρέψιμη. Το 5ο Συνέδριο, αν δεν αποτελέσει την τυπική πράξη λήξης του υπάρχοντος σχήματος, ενδέχεται να λειτουργήσει ως αφετηρία για μια νέα αναδιάταξη στον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς και της Ριζοσπαστικής Αριστεράς.
Αυτό που μένει να απαντηθεί είναι εάν αυτή η αναδιάταξη θα γεννηθεί μέσα από γόνιμο διάλογο και σύνθεση ή μέσα από σύγκρουση, διάσπαση και πολιτικό καιροσκοπισμό.
