Δημοσιεύτηκε στην ψηφιακή εφημερίδα Ipaper
Συνέντευξη της Αφροδίτης Ξύδη, εκτελεστικής Διευθύντριας του Ινστιτούτου Πολιτικής «Δέον»
«Το 78% των γιατρών ενδιαφέρεται να γυρίσει». Οι Έλληνες ακαδημαϊκοί της Διασποράς «μετρήθηκαν» και η πλειοψηφία τους θα ήθελε, υπό προϋποθέσεις, να επιστρέψει στην πατρίδα. Ποιες είναι αυτές; Η Αφροδίτη Ξύδη, εκτελεστική Διευθύντρια του Ινστιτούτου Πολιτικής «Δέον» μας παρουσιάζει τα ευρήματα της πρώτης παγκόσμιας έρευνας για την Ακαδημαϊκή Διασπορά.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της ελληνικής ακαδημαϊκής διασποράς, έτσι όπως αυτά αποτυπώθηκαν στην έρευνα σας;
Υλοποιήσαμε την έρευνα μας με σκοπό να αποτυπώσουμε πώς οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις στην ανώτατη εκπαίδευση επηρεάζουν τη διάθεση των ακαδημαϊκών του εξωτερικού να μετακομίσουν στην Ελλάδα. Ένας δευτερεύων στόχος μας ήταν να καταγράψουμε και τα δημογραφικά χαρακτηριστικά της Ελληνικής Ακαδημαϊκής Διασποράς, καθώς αυτά δεν έχουν μελετηθεί. Αρχικά χαρτογραφήσαμε πάνω από 3.500 Έλληνες ακαδημαϊκούς σε 84 κορυφαία πανεπιστήμια και σε 15 χώρες. Η συγκέντρωση τέτοιου επιστημονικού δυναμικού αναλογικά είναι αξιοσημείωτη και καθιστά την Ελλάδα μια από τις πρώτες χώρες παγκοσμίως σε «επιστημονική διασπορά», μετά το Ισραήλ. Το ερωτηματολόγιο απεστάλη σε όλους και συγκεντρώσαμε περίπου 500 απαντήσεις – ένα εξαιρετικά ισχυρό στατιστικό δείγμα. Η πλειονότητα βρίσκεται σε αγγλόφωνες χώρες: ΗΠΑ (30%), Ηνωμένο Βασίλειο (26%), Αυστραλία (8%), Καναδά (5%), αν και άλλες Ευρωπαϊκές χώρες όπως η Σουηδία (7%), η Γερμανία (7%), Ελβετία (5%) και η Ολλανδία (4%) συγκεντρώνουν σημαντικά ποσοστά. Ένα μεγάλο ποσοστό (26%) κατέχει θέσεις καθηγητή – που σημαίνει ότι η χώρα μας έχει απίστευτη τεχνογνωσία μέσα από την ακαδημαϊκή της Διασπορά. Οι θετικές επιστήμες κυριαρχούν: Engineering & Technology (36%), Life Sciences (22%), Natural Sciences (16%), με την ιατρική (10%) και την πληροφορική (9%) να αποτελούν τα μεγαλύτερα τμήματα. Τέλος, το 16% των ερωτηθέντων είναι ελληνικής καταγωγής αλλά δεν έχουν την υπηκοότητα – αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο, καθώς συνήθως οι συζητήσεις του Brain Regain επικεντρώνονται στην γενιά της κρίσης, αλλά υπάρχουν και άλλοι Έλληνες στην Διασπορά.
Επιθυμούν οι Έλληνες ακαδημαϊκοί του εξωτερικού να επιστρέψουν στην Ελλάδα;
Ναι. Το 59% απάντησε ότι θα σκεφτόταν να επιστρέψει στην Ελλάδα για ακαδημαϊκή θέση εντός πενταετίας. Δεδομένου του δείγματος, αυτό αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 250 ενδιαφερόμενους – ένας μη αμελητέος αριθμός.
Για ποιους λόγους θα επέστρεφαν στην Ελλάδα; Ποιους όρους και προϋποθέσεις θέτουν;
Οι κυριότεροι λόγοι είναι προσωπικοί (52%), η κοινωνική ζωή (46%) και το κλίμα (41%). Ένα αξιοσημείωτο 21% δηλώνει ότι θέλει να προσφέρει στη χώρα, μέσω διδασκαλίας και μεταφοράς τεχνογνωσίας.
Όσον αφορά στις οικονομικές απαιτήσεις, το 32% θα επέστρεφε με μισθό κάτω από €2.250 μικτά – ποσό που ευθυγραμμίζεται με τους σημερινούς ελληνικούς ακαδημαϊκούς μισθούς – ενώ 32% ζητά €4.000. Πάνω από τους μισούς δηλώνουν απαιτήσεις που είναι σχετικά εφικτές.
Το 52% προτιμά μόνιμη θέση – κυρίως νεότεροι ερευνητές – ενώ οι μεγαλύτεροι δείχνουν προτίμηση σε θέσεις επισκέπτη, μερικής απασχόλησης ή joint chairs.
Επίσης, το 70% θα εργαζόταν σε παράρτημα ξένου πανεπιστημίου στην Ελλάδα και το 58% σε δημόσιο ΑΕΙ.
Αν και δεν ρωτήσαμε ευθέως για προϋποθέσεις επιστροφής, προκύπτει σαφώς η ανάγκη για αξιοκρατία και μείωση της γραφειοκρατίας.
Τι τους κρατά πίσω;
Όσοι δεν επιθυμούν να επιστρέψουν αναφέρουν πρώτα τους μισθούς (55%). Ωστόσο, όπως φάνηκε, οι πραγματικές απαιτήσεις πολλών είναι συγκρατημένες, κάτι που υποδεικνύει πρόβλημα πληροφόρησης.
Άλλοι ανασταλτικοί παράγοντες είναι η πολιτική κατάσταση και γραφειοκρατία (46%), οι πανεπιστημιακές διαδικασίες και υποδομές (44%), οι περιορισμένες ερευνητικές ευκαιρίες (42%) και η εργασιακή κουλτούρα (41%).
Ποια η γνώμη των Ελλήνων ακαδημαϊκών της Διασποράς για τα ΑΕΙ της Ελλάδας; Τι λένε ευρύτερα για τη χώρα;
Σε γενικές γραμμές, οι ερωτηθέντες χαρακτηρίζουν την κατάσταση στην Ελλάδα γενικά ως μέτρια (27%) έως και καλή (22%), ενώ στα πανεπιστήμια την χαρακτηρίζουν ως κακή (27%) έως και πολύ κακή (21%).
Αναφορικά με τα πανεπιστήμια, αναγνωρίζουν το επίπεδο των φοιτητών (61%) και καθηγητών (53%) ως θετικό. Τα προβλήματα βρίσκονται στους μισθούς (77%), στην γραφειοκρατία (71%), στην αξιοκρατία (69%), και στις υποδομές (64%). Ένα άλλο πρόβλημα είναι η διαθεσιμότητα και η προβλεψιμότητα στα κονδύλια έρευνας.
Ποιες οι προτάσεις του Ινστιτούτου ΔΕΟΝ για την αντιμετώπιση του Brain Drain και τη βελτίωση της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα;
Σε γενικές γραμμές, το Ινστιτούτο ΔΕΟΝ καταθέτει συγκεκριμένες και υλοποιήσιμες προτάσεις πολιτικής. Για αυτήν την έρευνα προτείναμε ανεπιφύλακτα την δημιουργία μιας στρατηγικής για τον επαναπατρισμό της Ελληνικής ακαδημαϊκής διασποράς. Βραχυπρόθεσμα, προτείναμε την αξιοποίηση θεσμών όπως του επισκέπτη καθηγητή, συνεργαζόμενου καθηγητή και επώνυμων εδρών για τον επαναπατρισμό. Επίσης προτείναμε να απλοποιηθούν οι διαδικασίες για των επαναπατρισμό των γιατρών από την Αμερική καθώς το 78% των ερωτηθέντων γιατρών ενδιαφέρεται να γυρίσει. Για την βελτίωση της ανώτατης εκπαίδευσης προτείναμε την ενίσχυση της διαφάνειας στις προσλήψεις, την αναθεώρηση της εθνικής στρατηγικής έρευνας, την θέσπιση πενταετούς κύκλου χρηματοδότησης έρευνας και την δημιουργία πλατφόρμας διεθνούς συνεργασίας για ακαδημαϊκούς στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
